„Trudno mi mówić o polityce, bo jestem przedstawicielką luksusu” – powiedziała kiedyś Miuccia Prada, jedna z najważniejszych projektantek mody w historii, w przeszłości członkini Włoskiej Partii Komunistycznej. Ale sztuka, realizowana za pośrednictwem założonej przez nią Fondazione Prada i artystek zamawianych do współpracy przez jej drugą markę, Miu Miu, wydaje się jednak sposobem na zabieranie przez nią głosu.
PRAWDA I FAŁSZ
Zeszłej jesieni zaprosiła polską artystkę do zaprojektowania przestrzeni pokazu kolekcji Miu Miu wiosna-lato 2025. Goshka Macuga, urodzona w Warszawie i mieszkająca w Londynie, została zaledwie siódmą artystką, której powierzono to zadanie. Chociaż Macuga współpracowała już wcześniej z Miuccią w ramach Fondazione Prada, kuratorując liczne wystawy, to był jej pierwszy raz, kiedy wyobrażała sobie pokaz mody na żywo (pisaliśmy o tym jako pierwsi w Polsce).
– Zgłębiałam ideę prawdy i fałszu. Fałszywe wiadomości, dziennikarstwo modowe, media i zalew informacji. Patrzyłam na media społecznościowe jako na maszynę napędzającą promocję stylu, kulturę celebrytów i influencerów… – wyjaśniała artystka po pokazie w Paryżu.
Przestrzeń pokazu wypełniona była mechanicznymi dźwiękami wirujących przenośników taśmowych i obracających się pras drukarskich, które wyznaczały rytm pokazu. Film dokumentujący produkcję specjalnie wydanej na tę okazję gazety „Truthless Times” wyświetlano w zapętlonych paskach na ekranach nad głową. Scenografia obejmowała ekrany o szerokości 43 metrów – znacznie przekraczające wymiary, z którymi Macuga zazwyczaj pracuje. – To było ogromne przedsięwzięcie techniczne – przyznała. – Galerie i muzea po prostu nie dysponują obecnie budżetem pozwalającym na realizację czegoś takiego.
To był zaledwie wstęp do czegoś znacznie większego – projektu artystycznego „Tales & Tellers”.
FEMINIZM I PRZEMOC W TLE
– To musi być Goshka – odparła Miuccia Prada, gdy zapytano ją, kto mógłby przekształcić 28 różnych filmów krótkometrażowych w jedno wciągające doświadczenie. Chodziło o projekt „Tales & Tellers”, do którego Polka, znana z wyjątkowej zdolności do przekształcania, remiksowania i reinterpretowania istniejących narracji, była idealnym wyborem.
Stworzyła nową odsłonę „Women’s Tales” Miu Miu – trwającego dekadę cyklu krótkometrażowych filmów eksplorujących kobiecość i kobiece spojrzenie, reżyserowanych wyłącznie przez kobiety, m.in. Agnès Vardę, Zoë Cassavetes, Lynne Ramsay, Alice Rohrwacher, Mirandę July i Małgorzatę Szumowską, jak do tej pory jedyną Polkę (zobaczcie film). Choć we wszystkich filmach prezentowano ubrania Miu Miu, autorkom nie chodziło o pokazanie mody, ale tego, jak polityka i zmiany społeczne wpływały na bycie kobietą na przestrzeni lat.
Macuga przekształciła te opowieści w wystawę – w żywą, tętniącą życiem przestrzeń teatralną. W przestrzeni paryskiego Palais d’Iéna – w ramach Art Basel 2024 – aktorzy przebrani za swoje filmowe postaci poruszali się pod wodzą reżysera teatralnego Fabio Chersticha, odgrywali scenki – z motywami feminizmu i przemocy w tle – które zacierały granicę między ekranem a rzeczywistością, a widzowie byli w to wciągani także jako uczestnicy.
Ten fascynujący performans był otwarty zaledwie przez pięć dni, a przyszło go zobaczyć ponad 11 tysięcy osób. Pisały o nim media na całym świecie; sukces i rozgłos wzajemnie się napędzały. O „Tales & Tellers” upomniał się Nowym Jork i w maju tego roku odbyła się jego druga odsłona, zbiegająca się z Frieze Art Week. Rozwijając pierwotną prezentację w Paryżu, Polka przeprojektowała projekt z myślą o nowym mieście i innej przestrzeni. Industrialne wnętrze Terminal Warehouse na Manhattanie przekształciła w słabo oświetloną, tunelową przestrzeń, przywołującą surrealistyczny i niesamowity charakter ulic miasta.
MECENASI SZTUKI ZAMIAST GALERII
Dla Prady i dla Macugi to była najgłośniejsza kolaboracja modowo-artystyczna ostatnich miesięcy, którą docenił amerykański magazyn „ArtReview”, który co roku układa ranking najbardziej wpływowych postaci w świecie sztuki. Ich „Tales & Tellers” oraz wystawa filmowca Alejandro G. Iñárritu i artystki Hito Steyerl w Fondazione Prada w Mediolanie, ekspozycja „Mirroring: Lucio Fontana and Michelangelo Pistoletto” w Szanghaju i prezentacja reżysera Nicolasa Windinga Refna wraz z twórcą gier Hideo Kojimą w Tokio, które wsparła Prada, przyniosło jej 32. miejsce na „2025 Power 100”.
76-letnia Włoszka awansowała w tym roku z miejsca z 79., które zajmowała rok wcześniej. Co więcej, jest jedyną projektantką mody na liście potęg artystycznych, choć znajdują się na niej też inni potentaci ze świata mody – właściciele koncernów luksusowych LVMH i Kering, czyli Bernard Arnault (56. miejsce) i François Pinault (58. pozycja).
Jak wyjaśnia „ArtReview”, muzea i galerie znajdują się w okresie przejściowym. Wiele tradycyjnych ośrodków sztuki znajduje się w impasie pod względem finansowania, panuje niepokój związany z zamknięciem wielu znanych galerii średniej klasy, a czołowi galerzyści odnotowują drastyczny spadek zysków (nawet o 90 procent). Dlatego jest ich mniej na liście niż w przeszłości. „W ciągu ostatnich 12 miesięcy wielu mecenasów sztuki (takich jak Miuccia Prada, Bernard Arnault, François Pinault i kolekcjoner Han Nefkens) wyeliminowało dotychczasowych pośredników, aby przekazywać fundusze artystom bezpośrednio za pośrednictwem własnych instytucji prywatnych” – czytamy w uzasadnieniu.
CZŁONKOWIE RODZIN KRÓLEWSKICH
Tegoroczna edycja rankingu odzwierciedla to, co magazyn określa jako „zmiany” w sposobie działania artystów i instytucji, podkreślając trudności „starszych modeli muzeów i galerii” oraz „dawnych ośrodków władzy artystycznej”, takich jak Stany Zjednoczone, Niemcy i Wielka Brytania. W obliczu wojen kulturowych i polityki oszczędności tamże, Zatoka Perska staje się ważną platformą, z której artyści i kuratorzy mogą rozwijać swoją twórczość. Dlatego w czołówce „2025 Power 100” pojawiło się wielu reprezentantów świata arabskiego.
Szejka Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani, która zajęła drugie miejsce (21. w zeszłym roku), jest siostrą obecnego emira Kataru i przewodniczącą Qatar Museums, organizacji skupiającej kilkanaście instytucji i obiektów dziedzictwa kulturowego w kraju. Na trzecim miejscu znalazła się kuratorka Szejka Hoor Al Qasimi (pierwsza w zeszłym roku), najmłodsza córka sułtana bin Muhammada Al Qasimi, władcy Emiratu Szardży, jednego z największych miast Zjednoczonych Emiratów Arabskich, oraz prezes i dyrektor Sharjah Art Foundation. Na 21. miejscu (41. w zeszłym roku), znajduje się Badr bin Abdullah Al Saud, saudyjski książę pełniący funkcję ministra kultury.
To oni stoją za nowymi targami sztuki, muzeami, aukcjami i galeriami. Ogromne zasoby, jakie inwestują w sztukę i kulturę, przesuwają nacisk z ich gospodarek opartych na emisji dwutlenku węgla na sztukę jako sposób budowania marki narodowej.
POLSKI ŚLAD
Podobnie jak w ostatnich latach, artyści dominują na liście „ArtReview”, zajmując siedem z dziesięciu pierwszych miejsc. Na szczycie znalazł się artysta Ibrahim Mahama (pierwszy Afrykańczyk na 1. miejscu w historii tego zestawienia), który przeznacza zyski ze sprzedaży swoich prac – poruszających tematy związane z pracą i wyzyskiem – na tworzenie instytucji artystycznych i przestrzeni społecznych w rodzinnym mieście Tamale w Ghanie. „Mahama jest symbolem sposobu, w jaki wielu współczesnych artystów przejmuje kontrolę nad środkami produkcji i dystrybucji sztuki” – czytamy w oświadczeniu.
Choć w tym roku w rankingu nie ma polskich artystów, jest polski ślad – na 9. miejscu uplasował się kolektyw Forensic Architecture z Londynu, do którego należy Natalia Śliwińska, designerka, autorka filmów i montażystka. Jako grupa artystów, architektów, dziennikarzy, prawników, programistów i badaczy z różnych krajów, sprawdzają naruszenia praw człowieka przez państwa lub korporacje, na które instytucje prawne nie zareagowały w odpowiedni sposób. Dochodzenia członków Forensic Architecture, często nazywanych „architektami publicznej prawdy”, dostarczają dowodów międzynarodowym instytucjom śledczym, organizacjom politycznym i ONZ (pisaliśmy o nich, gdy w ub.r. zajęli 5. pozycję).
Ranking „Power 100”, który trwa już 24 lata, opracowało trzydziestu anonimowych ekspertów z całego świata. „Wyłania się z niego obraz świata sztuki, który nie jest wyłącznie systemem ekonomicznym ani estetycznym, lecz złożonym systemem społecznym. To portret sieci relacji, które ukształtowały sztukę roku 2025” – napisano. ﹡
_____
1. Ibrahim Mahama
2. Szejka Al-Mayassa bint Hamad bin Khalifa Al-Thani
3. Szejka Hoor Al Qasimi
4. Wael Shawky
5. Ho Tzu Nyen
6. Amy Sherald
7. Kerry James Marshall
8. Saidiya Hartman
9. Forensic Architecture
10. Wolfgang Tillmans
11. Rirkrit Tiravanija
12. Mark Bradford
13. Julie Mehretu
14. Yinka Shonibare
15. Diana Campbell
16. Theaster Gates
17. Maja Hoffmann
18. Kiran Nadar
19. Beatrix Ruf
20. Olúfẹ́mi O. Táíwò
21. Badr bin Abdullah Al Saud
22. Nan Goldin
23. Basel Abbas i Ruanne Abou-Rahme
24. Eugene Tan
25. Hito Steyerl
26. Bonaventure Soh Bejeng Ndikung
27. John Akomfrah
28. Marina Abramović
29. Cao Fei
30. Suhanya Raffel i Doryun Chong
31. Sammy Baloji
32. Miuccia Prada
Kopiowanie treści jest zabronione
