"Reagujemy na ich piękno, intryguje nas złożoność i przytłacza różnorodność". Ten album niemal pachnie

Od lewej: Azuma Makoto „Undersurface Flowers”, 2018; Giuseppe Arcimboldo „Spring”, 1573

„Reagujemy na ich piękno, intryguje nas złożoność i przytłacza różnorodność”. Ten album niemal pachnie

11 kwietnia 2026

tekst: a + e

– Wzruszające i oszałamiające wizualnie dzieło, pokazujące, jak artyści od pokoleń są oddani i zafascynowani naszą symbiozą z kwiatami. Nie zawsze je zauważamy, ale, na litość boską, bez nich bylibyśmy kompletnie zagubieni. Każdy, kto lubi kwiaty, pokocha tę książkę – ocenia sławny florysta Raphael Verrion. Ma na myśli „Flower: Exploring the World in Bloom”, bestsellerową publikację – wydaną teraz w nowej formie – która zabiera nas w podróż przez kontynenty, kultury i wieki, aby odkryć, jak artyści i projektanci interpretują świat kwiatów.

Albo zaglądasz do swojego ogrodu, albo do książek o kwiatach – autorka „Flower: Exploring the World in Bloom” pół żartem, pół serio dzieli ludzi na dwie kategorie. Ale tą publikacją, będącą kompleksowym przeglądem roli kwiatów w sztuce, historii i kulturze, Anna Pavord chciała połączyć jednych i drugich. Bo, jej zdaniem, ogrodnictwo i zainteresowanie kwiatami nigdy nie było tak popularne jak dziś – w dobie zmęczenia social mediami i przebodźcowaniem szukamy wytchnienia i inspiracji w pięknie natury.

– Trudno sobie wyobrazić czas, w którym wdzięk, piękno, uroda i delikatność kwiatów nas nie uwodziły. Zwracamy się do nich we wszystkich najważniejszych wydarzeniach w naszym życiu: od narodzin po śmierć – mówi Pavord, która prześledziła fascynację ludzi kwiatami na przestrzeni wieków.

Razem z historykami sztuki, kuratorami muzealnymi, botanikami, florystami i ogrodnikami z całego świata wybrała 300 kolorowych obrazów – od XVII-wiecznych martwych natur do cyfrowych renderów – by odpowiedzieć na pytanie: dlaczego kwiaty odegrały tak trwałą rolę w sztuce na całym świecie?

Kwiatowa instalacja w Nowym Jorku Lewisa Millera „Flower Flash”, 2018
Zdjęcie: Raymond Meier

– Reagujemy na ich piękno, intryguje nas ich złożoność i przytłacza ich różnorodność. Obecnie naukowcy spisali 422 tys. dzikich gatunków roślin. Wiele z nich, jak róże i orchidee, tak dziś popularne, zostały wyprodukowane przez hodowców roślin w tysiącach różnych kolorów i form. Z natury kwiaty są efemeryczne i być może to właśnie ta cecha skłania artystów wszelkiego rodzaju do uchwycenia ich w postaci, która nigdy nie wyblaknie – tłumaczy autorka „Flower: Exploring the World in Bloom”.

Każda z 350 stron poświęcona jest pojedynczemu dziełu sztuki. Głębia i zakres badań są imponujące. Prezentowane są ceramika, wyroby z metalu, meble, zielniki, kompozycje kwiatowe, interaktywne instalacje cyfrowe, rzeźby, fotosy z filmów, gobeliny, znaczki pocztowe, a nawet opakowania nasion i inne.

W tej mieszance można znaleźć klasyczne dzieła sztuki, takie jak Jana Davidsza de Heema z XI w. czy Vincenta van Gogha z XIX w., porcelana z fabryki we francuskim Sèvres, maki Marimekko, biżuteria René Lalique’a, a nawet kapelusz Philipa Treacy „Orchid Hat” z 2011 roku i suknię ślubną Karla Lagerfelda zaprojektowaną dla Chanel w 2005 roku, ozdobioną 2,5 tys. ręcznie robionymi kameliami. Jest też zdjęcie róż wykonane smartfonem przez fotografa Nicka Knighta i opublikowane na Instagramie, czyli „galerii XXI wieku”.

Od lewej: Anonim – broszka w formie bukietu kwiatowego, diamenty osadzone w srebrze, ok. 1850; Jan Davidsz de Heem „Wazon z kwiatami”, 1099

Suknia ślubna Karla Lagerfelda dla Chanel, Haute Couture jesień-zima 2005
Zdjęcie: Nicholas Alan Cope

Kwiat ma ponad cztery tysiące lat historii, ale w albumie ich zdjęcia nie są ułożone tematycznie ani chronologicznie. Zamiast tego są zestawiane w pary na sąsiednich stronach, aby podkreślić podobieństwa lub kontrasty w sposobach, w jakie artyści używali kwiatu jako symbolu w różnych epokach i w różnych kulturach, np. „Słoneczniki” van Gogha są obok fotografii Jeffa Walla z XX wieku, diamentowa broszka z epoki wiktoriańskiej zestawiona jest z barokową martwą naturą olejną.

– Czytelnik ogląda, jak jedno dzieło „rozmawia” z drugim. Hipopotam pokryty kochającym wodę lotosem siedzi obok jednego z wielu obrazów Moneta przedstawiających lilie wodne. Zaś obraz Rene Magritte’a przedstawiający różę na skalistej wyspie jest połączony z fotografią Martina Parra, przedstawiającą różowe róże na kempingu w Dorset. Obie prace reprezentują, za pośrednictwem różnych mediów, triumf natury nad niegościnnym otoczeniem – wyjaśnia Pavord.

Każdemu obrazowi towarzyszy tekst z nazwiskiem artysty, szczegółowym opisem sposobu wykonania dzieła i kontekstem historycznym. Można się np. dowiedzieć, że ręcznie kolorowana rycina z ok. 1730 roku autorstwa Pietera Casteelsa III i Roberta Furera ilustruje trzydzieści trzy odmiany kwiatów i pełniła funkcję pierwszego katalogu ogrodniczego.

„Flower: Exploring the World in Bloom”, wydawnictwo Phaidon, 352 strony, cena 28 euro

Osiem stron poświęcono szczegółowo opisanej i zilustrowanej osi czasu, rozciągającej się od ok. 3000 r. p.n.e. (Lilium candidum, obecnie nazywana lilią Madonny, jest jednym z pierwszych udomowionych kwiatów) do 2019 roku, gdy piwonia staje się narodowym kwiatem Chin, zastępując kwiat śliwy wybrany w 1928. Odkrywając japońską sztukę ikebany czy ruch polityczny Flower Power z lat 70. poznajemy symbolikę kwiatów. Możemy dowiedzieć się też, że lotos wśród Hindusów i piwonia drzewiasta w Chinach reprezentują bogactwo.

I choć obawy dotyczące ochrony przyrody i klimatu były dalekie artystom XVI- i XVII-wiecznym, to już współczesne prace, np. Marca Quinna czy Gregory’ego Crewdsona, te niepokoje odzwierciedlają. Ale mniej znane dzieła znanych artystów, takich jak Ellsworth Kelly, Josef Frank, Alexander McQueen, Piet Mondrian i Robert Mapplethorpe to już estetyczna uczta, bez szukania głębszych podtekstów.

– Wierzę, że dziś sztuka kwiatowa ma wiele wspólnego z pragnieniem ucieczki z cyfrowego, zurbanizowanego świata. Kwiat, podobnie jak życie, jest kruchy i nietrwały, ale dzięki temu albumowi możemy jeszcze bardziej docenić jego piękno – podsumowuje autorka książki, która dostępna jest teraz w eleganckim, kompaktowym formacie i niższej cenie od jej bestsellerowego wydania sprzed 6 lat. ﹡

PODOBNE ARTYKUŁY