Stosunkowo łagodny klimat Islandii kształtowany jest przez kluczową sieć prądów. To Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC), czyli – w największym skrócie – cyrkulacja prądów oceanicznych na obszarze północnej części Atlantyku. Działa jak gigantyczna taśmociągowa pompa, transportująca ciepłą wodę z półkuli południowej i tropików na półkulę północną, w kierunku bieguna, gdzie ulega ochłodzeniu, opadnięciu i spływa z powrotem na południe.
System ten jest uważany za jeden z najważniejszych punktów krytycznych w systemie klimatycznym Ziemi. Na pewno jego istnienie jest kluczowe dla utrzymania łagodnych zim w Europie.
Gdyby nie one Islandia byłaby znacznie bardziej lodowata. W miarę, jak przybywa dowodów na to, że prądy te mogą się załamać, rząd Islandii podjął nietypowy krok, uznając to ryzyko za zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, co skłoniło do zapoczątkowania działań na wysokim szczeblu. To pierwszy przypadek, gdy zjawisko klimatyczne zostało oficjalnie wprowadzone na agendę Rady Bezpieczeństwa Narodowego Islandii.
Podniesienie rangi tego problemu oznacza koordynację działań między strukturami rządowymi kraju w celu szybkiego reagowania w razie pogorszenia sytuacji.
– Nasz klimat, gospodarka i bezpieczeństwo są ściśle powiązane ze stabilnością prądów oceanicznych wokół nas – deklaruje w rozmowie z CNN Jóhann Páll Jóhannsson, minister środowiska, energii i klimatu Islandii.
Gdy pyta się naukowców, jaki potencjalny wpływ zmian klimatycznych przeraża ich najbardziej, na szczycie listy często wymienia się załamanie się AMOC.
Na to, że Atlantyk przestanie krążyć i przepływ ciepłej wody z tropików w kierunku Arktyki nie będzie działał, ma wpływ globalne ocieplenie, topnienie arktycznych lodowców i spływ wód z Grenlandii. Obecne osłabienie AMOC jest szacowane na około 15 procent od połowy XX wieku i jest to najsłabszy stan prądu od ponad tysiąclecia. Nauka wciąż nie jest jednoznaczna co do prawdopodobieństwa i terminu ewentualnego załamania, ale niektóre badania przewidują, że może ono nastąpić jeszcze w tym stuleciu.
– To załamanie Atlantyckiej Cyrkulacji nie może już być uważane za ryzyko o niskim prawdopodobieństwie, biorąc pod uwagę rozwój nauki w ciągu ostatnich lat – ocenia Stefan Rahmstorf, oceanograf fizyczny i klimatolog, który bada AMOC na Uniwersytecie Poczdamskim w Niemczech.
Skutki byłyby katastrofalne – zapoczątkowałyby ogromne globalne zmiany pogodowe i klimatyczne. Specjaliści ostrzegają, że kolaps AMOC może wywołać nową epokę lodowcową w Europie – gwałtowne spadki temperatur zimą oraz znaczny wzrost ilości śniegu i lodu. Modele przewidują spadek średnich temperatur zimowych w północno-zachodniej Europie o 5-15°C, prowadząc do ekstremalnych zim z możliwymi temperaturami sięgającymi -19,3°C w Londynie czy nawet -47,9°C w Oslo.
Te zmiany zagrażają infrastrukturze, bezpieczeństwu energetycznemu (zwiększone zapotrzebowanie na ogrzewanie) i systemom żywnościowym. W Wielkiej Brytanii szacuje się 50-procentową redukcję produkcji rolnej, czyniąc rolnictwo niemożliwym bez interwencji technologicznej. Co więcej, destabilizacja spowodowałaby wzrost poziomu morza w niektórych częściach USA i Europy, co skutkowałoby katastrofalnymi powodziami, zakłócenie opadów w Afryce, Indiach i Ameryce Południowej. W efekcie zniszczone byłyby uprawy rolne i zagrożone miliony ludzi utrzymujących się z rolnictwa, co potencjalnie wywołałoby kryzysy migracyjne.
Jak w rozmowie z CNN ostrzega Rahmstorf, Islandia „znajdowałaby się blisko centrum poważnego ochłodzenia regionalnego”, co oznacza, że kraj mógłby zostać otoczony lodem morskim. – To zagrożenie egzystencjalne – deklaruje Jóhannsson.
AMOC reguluje pogodę na Islandii, a jego rozpad może zniszczyć infrastrukturę, transport (potencjalnie z powodu lodu morskiego sięgającego wybrzeży Wielkiej Brytanii i Skandynawii w lutym) oraz kluczową dla Islandii gospodarkę morską, stanowiącą 40 procent dochodów z eksportu (w tym rybołówstwo).
Minister poinformował rząd swojego kraju o najnowszych wynikach badań naukowych, po tym jak te opublikowane w sierpniu wzbudziły „poważne obawy” co do przyszłej stabilności AMOC. Rada Bezpieczeństwa Narodowego Islandii uznała potencjalne załamanie się prądu za zagrożenie.
Decyzja „odzwierciedla powagę problemu i gwarantuje, że sprawa otrzyma należną uwagę”. – W praktyce będzie to oznaczać skoordynowaną reakcję rządu na wysokim szczeblu, mającą na celu zrozumienie zagrożenia i wypracowanie sposobów zapobiegania i łagodzenia najgorszych konsekwencji – dodał.
Ustanawia to nowy standard zarządzania zagrożeniami klimatycznymi na najwyższym szczeblu. – Wiemy, że obecny klimat może zmienić się tak drastycznie, że adaptacja do niego będzie dla nas niemożliwa. Krótko mówiąc, to nie tylko kwestia naukowa – to kwestia przetrwania i bezpieczeństwa narodowego – podsumowuje Jóhannsson.
Rahmstorf pochwalił Islandię za decyzję i powiedział, że inne kraje powinny pójść w jej ślady. Irlandia i Norwegia już rozważają podobne klasyfikacje zagrożeń. ﹡
Kopiowanie treści jest zabronione
