1.

Zaprojektowany i zbudowany w okresie powojennego niedoboru mieszkań, Dom Eamesów był wizytówką możliwości, jakie dają łatwo dostępne materiały.

– Zbudowany jest z gotowych elementów. Był odzwierciedleniem niedostatku, który pozostawiła wojna – magazynowi „Dwell” mówi Eames Demetrios, wnuk Eamesów, przewodniczący Fundacji Charlesa i Ray Eamesów, która zarządza dziedzictwem sławnych przodków.

– To fascynujące, gdy patrzysz na ich podejście do wyzwania, jakim jest szybkie i tańsze budowanie domów, a jednocześnie dbanie o dobry projekt w obliczu kryzysu mieszkaniowego – dodaje Lucia Dewey Atwood, jedna z wnuczek Eamesów.

Powszechne przekonanie jest takie, że był to projekt jednorazowy. Tymczasem jest na odwrót. Eamesowie pragnęli stworzyć uniwersalny system architektoniczny, dostępny dla niemal każdego i możliwy do wdrożenia niemal wszędzie. Dlatego potomkowie pary ogłosili nowe przedsięwzięcie – Eames Pavilion System, który umożliwi każdemu zbudowanie „własnego Eamesa”: domu, biura, restauracji, sklepu, studia nagrań, altany lub przestrzeni wystawowej. Ale w oparciu o zasady i język wizualny kultowych architektów.

Wieloletni projekt nabrał kształtu w trudnym okresie, gdy ubiegłoroczny pożar w Palisades spowodował znaczne szkody w Eames House. Mimo to budowla przetrwała i po miesiącach renowacji została ponownie otwarta, a prywatne studio Charlesa i Ray otwarto dla publiczności po raz pierwszy.

– Przez wiele lat ludzie uważali Eames House za pewnego rodzaju osobliwość, ale dzięki naszym badaniom okazało się, że zawsze myśleli o idei systemu. W pewnym sensie Eames House jest prototypem – Demetrios oświadcza w rozmowie z CNN.

Wraz z Eckartem Maise – byłym dyrektorem ds. projektowania w szwajcarskiej firmie meblarskiej Vitra i wieloletnim współpracownikiem rodziny – od dawna interesuje się przełożeniem prac dziadków na architekturę prefabrykowaną. Eamesowie oparli zarówno projekty mebli, jak i mieszkań na skalowalnym systemie siatki, mając na uwadze modułowość i gotowe komponenty.

Jedną z modułowych koncepcji, której nigdy nie zrealizowali, był Shelter House – parterowy projekt z drewna z zakrzywionym dachem, którego moduły miały być dostarczane w płaskich paczkach. Nazwali go „domem z supermarketu”.

– Miał być produkowany masowo i wysyłany do różnych miejsc w kraju, gdzie ludzie mieliby je składać z pomocą lokalnego cieśli lub własnymi rękami – dodają Maise i Demetrios.

2.

Podczas Triennale di Milano 2026 – ważnych targów w Mediolanie, poświęconych architekturze, wzornictwu i rzemiosłu – zostanie zaprezentowany nowy System Pawilonów Eamesów (Eames Pavilion System), czyli jedno- i dwukondygnacyjne budynki, które będzie można zwiedzać. Jest to część większej wystawy „Domy Eamesów”, która startuje 21 kwietnia i obejmuje również zbiór nowych badań dotyczących zarówno uznanych, jak i nieznanych projektów sławnego małżeństwa.

Co więcej, na wystawie się nie skończy. Jak podaje CNN, prefabrykowane pawilony trafią do sprzedaży w ponad 80 krajach: parterowe jesienią tego roku, a wersje jednopiętrowe w przyszłym roku. Zbuduje je hiszpańska marka mebli ogrodowych Kettal. Przy cenie wyjściowej 2800 dolarów za metr kwadratowy dom o średniej powierzchni 180 m² kosztowałby 518 tys. dolarów (ok. 1,9 mln zł).

Nic dziwnego, że prefabrykowanym domem Eamesów już teraz zainteresował się nie tylko świat architektury – zwłaszcza, że przez 30 lat pomysł był czymś w rodzaju jednorożca. Spadkobiercy mieli bowiem problem ze znalezieniem partnera, który zająłby się wysyłką i logistyką, ze znalezieniem lokalnych architektów i inżynierów, którzy zajęliby się fundamentami i uzyskaniem pozwoleń oraz dostosowaniem projektu do indywidualnych potrzeb lub wymogów prawnych (np. w przypadku trzęsień ziemi w Japonii czy huraganów na Florydzie). Bo przedsięwzięcie miało być dalekie od sytuacji „zrób to sam”.

Do klientów będą więc jeździć inżynierowie Kettal, by na miejscu złożyć każdy pawilon od podstaw. – To jest o wiele lepsze niż, gdy ktoś wysyła ci losowe części i mówi: „Nie martw się, na pewno sobie poradzisz” – mówi Demetrios ze śmiechem.

System Pawilonów Eamesów powstaje w Tarragonie, na południe od Barcelony, we współpracy Eames Office – kontynuacją studia Charlesa i Ray, kierowanego przez Demetriosa wraz z rodzeństwem, siostrzenicami i bratankami, które nadzoruje produkcję mebli wraz z firmami Herman Miller i Vitra – a marką Kettal.

W rozległej hali fabrycznej producenta stoją obok siebie dwie konstrukcje. Choć przypominają Eames House, nie są jego kopią. Zamiast tego czerpią z różnych projektów Eamesów, w tym z niezrealizowanego domu dla filmowca Billy’ego Wildera.

Trzeba pamiętać, że kreatywne poszukiwania Charlesa i Ray w dziedzinie architektury prefabrykowanej zostały zainspirowane przez magazyn „Arts & Architecture” z 1945 roku, który zlecił designerom zaprojektowanie niedrogich domów w duchu nowoczesności. Case Study House #8 był jedną z 36 zaakceptowanych propozycji. Zbudowano również: House Study #20 Richarda Neutry, Stahl House #22 Pierre’a Koeniga oraz Entenza House #9, zaprojektowany przez Eero Saarinena. Kiedy sześć pierwszych domów zaprezentowano publiczności, w ciągu pół roku odwiedziło je ponad 360 tysięcy osób.

– Program Case Study nie był czymś elitarnym – Demetrios opowiada „Financial Times”. – Ludzie szukali inspiracji, nowych pomysłów. A podejście moich dziadków było zakorzenione w potrzebach normalnych ludzi, a nie elit. Zależało im na tym, aby dać im narzędzia do budowania, rozwiązując ich problemy mieszkaniowe.

Czy polubiliby nowe przedsięwzięcie? – W przeciwieństwie do artysty, żaden designer i architekt nigdy nie powie: „Zatrzymajcie produkcję, kiedy umrę”. Chodzi o to, żeby stworzyć system, który pozwoli nam produkować w kółko. Moich dziadków zawsze interesował aspekt mnożenia – deklaruje Demetrios.

Do stworzenia Eames Pavilion System pomysłodawcy wykorzystali ogromną liczbę oryginalnych rysunków i fotografii. Zostały one również zebrane w „The Eames Houses”, pierwszej książce poświęconej architekturze mieszkaniowej małżonków, która tej wiosny ukaże się nakładem wydawnictwa Phaidon.

3.

Nowy system modułowy oferuje mnóstwo opcji. Pawilony mają czarne belki, przesuwne ekrany i drewniane wnętrza, charakterystyczne dla oryginalnego domu architektów. Istnieje możliwość personalizacji elewacji za pomocą okien, paneli oraz stalowych poprzeczek, a także rozbudowy w przyszłości.

Poszczególne panele są dostępne w różnych materiałach (głównie szkło, poliwęglan, drewno i beton), kolorach oraz wariantach fakturowych i stylistycznych. Na przykład szkło można inkrustować siatką drucianą (popularną ze względu na jej subtelne właściwości filtrujące światło). Wszystkie elementy dostosowano do współczesnych standardów. Stal zastąpiono znacznie odporniejszym na warunki atmosferyczne aluminium, a okna jednoszybowe zastąpiono potrójnymi szybami.

Dwa pawilony, które będą pokazane na wystawie w Mediolanie, mają charakterystyczne dla oryginału detale. Na przykład dzwonek do drzwi z liną, wykonany z ceramiki, zakupiony przez Eamesów, został odtworzony z powlekanego aluminium; jeden z monochromatycznych paneli odtwarza zaś zdjęcie drzew otaczających ich kalifornijski dom, które zrobił Charles Eames.

Dlaczego Eames Pavilion System nie jest wierną repliką Case Study House #8? – Byłoby wręcz dziwne, gdybyśmy oferowali kopię. Zamiast tego staramy się dać system pomocny na wiele sposobów i w różnych mutacjach – Demetrios deklaruje w rozmowie z CNN.

Ale, co najważniejsze, nowy system oddaje nieprzemijającą elegancję Eames House. Kiedy budynek był już gotowy porównywano go do chińskiego latawca lub japońskiego lampionu. Teraz, w nowej odsłonie, zachowuje delikatność, którą Eckart Maise porównuje do szkatułki na klejnoty.

Czy 77 lat później pomysł Charlesa i Ray ma szansę na sukces wraz z nowymi pawilonami? Demetrios: – Naszym celem jest rozpalenie na nowo tej samej pozytywnej idei powojennego amerykańskiego modernizmu. Spełni się tylko wtedy, gdy ktoś z hiszpańskiej wsi i ktoś z japońskiego miasta będzie mógł wyobrazić sobie siebie w jednym z nich. ﹡

_____

Wystawa „The Eames Houses” odbędzie się od 20 kwietnia do 10 maja 2026 na Triennale di Milano, Viale Emilio Alemagna 6