Dziś, 17 lipca, Wojciech Kilar obchodziłby 92. urodziny. Zapewne świętowałby je w swoim domu w Brynowie, dzielnicy na obrzeżach Katowic, gdzie mieszkał z żoną i tworzył przez 65 lat. Dla urodzonego we Lwowie kompozytora stolica Śląska stała się drugim domem. – Ślązak ze Lwowa, ale Ślązak – deklarował. – Najlepiej czuję się u siebie w domu w Katowicach, w ciszy, z bliskimi, z kotem – powtarzał.

Dlatego, gdy pracował nad muzyką filmową, reżyserów najchętniej zapraszał do siebie. Do jego willi przyjechała m.in. znana z „Fortepianu” i „Psich pazurów” Jane Campion. Choć główny temat „Portretu damy” wymyślił po spotkaniu z reżyserką, wracając samolotem do Polski, to u siebie puszczał jej pierwsze kompozycje do filmu z 1996 roku z Nicole Kidman w roli głównej. To dla Polaka Campion porzuciła Michaela Nymana, z którym pracowała wcześniej. Kilar odwdzięczył się jej arcydziełem i jednym z najlepszych soundtracków w historii.

Wcześniej do Katowic wpadali inny filmowi twórcy, bo artysta komponowanie dla kina łączył z autorską twórczością. To tu stworzył ścieżki dźwiękowe do 130 produkcji, tj. „Salto” Tadeusza Konwickiego; „Lalka” Wojciecha Jerzego Hasa; „Barwy ochronne” i „Persona non grata” Krzysztofa Zanussiego; „Rejs” Marka Piwowskiego; „Ziemia obiecana” i „Pan Tadeusz” Andrzeja Wajdy; „Przypadek” Krzysztofa Kieślowskiego; „Drakula” Francisa Forda Coppoli. Był bardzo cenionym kompozytorem filmowym, mimo to powtarzał, że to tylko zajęcie dodatkowe, które traktował jako działalność usługową. – Film jest rzeczą bardzo przyjemną. Dzięki niemu zwiedziłem kawał świata, żyję trochę lepiej i jeżdżę lepszymi samochodami, ale ważniejsza jest muzyka symfoniczna – mówił krótko przed śmiercią, w wieku 81 lat.

Ukształtowały go studia u Nadii Boulanger w Paryżu, artystyczna atmosfera rodzinnego domu i Katowice. Rodzina Kilarów po kilkuletniej powojennej wędrówce osiadła w 1948 roku w Katowicach, a mama przyszłego kompozytora grała w tutejszym Teatrze im. Wyspiańskiego – była aktorką.

Wojciech w Katowicach mieszkał też jako mąż ukochanej Barbary, z którą przeżył 40 lat (zmarła w 2007 roku) i która była jego największą muzą (dzięki niej powstało wiele jego znaczących dzieł, jak podkreślał). Gdy odeszła, nic w domu nie zmienił. – Od czasu jej śmierci najchętniej siedzę w domu. Tu wszystko jest takie, jak za jej życia, tu jest wręcz dotykalna. Podpowiada mi nawet poprzez znaki. Nie jakieś mistyczne, ale poprzez takie „z góry”. Kiedy mam problemy z rozwiązaniem w jakiejś powstającej kompozycji, a żona mi się przyśni, rano odnajduję właściwy trop. Wiem, że pracy twórczej oczekuje ode mnie również teraz, często z nią rozmawiam, odwiedzam jej grób – zwyczajnie wierzę w świętych obcowanie – opowiadał autorce książki o sobie pt. „Takie piękne życie”.

Za najcenniejszy przedmiot w domu uważał stare sito: – Takie lekko wygięte, z pękniętego plastiku, ale ono najbardziej pamięta ręce mojej żony.

Do końca na jego fortepianie na piętrze stała pożółkła karteczka za szkłem. To była oprawiona strona z notesika Basi, którą ręcznie wykaligrafowała jako 8-latka podczas przygotowań do komunii świętej. Obok leżał też należący do niej egzemplarz „Kubusia Puchatka” z tamtego czasu.

Po śmierci ukochanej dedykował jej wszystkie swoje nowe kompozycje. I każdego roku, pytany, co jest dla niego w życiu najważniejsze, powtarzał: – Prawdziwa odpowiedź jest taka sama, jak kilka lat temu – no, moja żona.

Rozważał nawet kupno piętrowego domu blisko cmentarza w Katowicach, gdzie została pochowana, ale ostatecznie wolał zostać tam, gdzie „wszystko ją pamiętało”.

I właśnie w tej willi, która od śmierci Kilara (pod koniec 2013 roku) stała pusta, władze miasta postanowiły oddać hołd kompozytorowi. W 2018 roku odkupiono od spadkobierców piętrowy budynek z działką o powierzchni 1,2 tys. m², wraz z osobistymi pamiątkami (za niespełna 800 tys. zł). Trzy lata temu powstała koncepcja przekształcenia posiadłości na ul. Kościuszki 165 w Centrum Edukacji Muzycznej „Dom Kilara”. – Nowa placówka ma prezentować dorobek artysty, ma być miejscem edukacji muzycznej, promującej Katowice jako Miasto Muzyki UNESCO – zdradza Marcin Krupa, prezydent Katowic, który liczy na to, że przyciągnie do miasta zwiedzających z kraju i zza granicy.

Jednorodzinny budynek był jednak za mały, by pełnić wszystkie zaplanowane w nim funkcje, dlatego go rozbudowano. Zgodnie z projektem, dawny dom kompozytora o powierzchni 200 m² został poddany generalnemu remontowi, a obok wybudowano nowy obiekt o podobnej powierzchni. Obydwa budynki łączy przeszklone patio i to tam będzie wejście do Centrum Edukacji Muzycznej.

Obecnie trwają ostatnie prace na budowie, głównie wykończeniowe w środku. Finał zaplanowany jest na pierwszą połowę sierpnia. – Zamontowano windę, trwa montaż sufitów podwieszanych, cyklinowanie parkietów, prace glazurnicze czy malarskie. W najbliższych dniach rozpoczną się działania związane z zagospodarowaniem terenu wokół – mówi Jarosław Łuczyński, dyrektor ds. inwestycji kubaturowych w Katowickich Inwestycjach S.A.

Aby zmniejszyć koszty utrzymania budynku, na jego dachu zainstalowano panele fotowoltaiczne. Wyprodukowany prąd będzie częściowo pokrywał zapotrzebowanie „Domu Kilara”, który ma stać się miejscem skierowanym do szerokiego grona odbiorców: niezależnie od ich wieku i preferencji muzycznych.

Plany są ambitne. Część od ulicy, gdzie mieszkał i tworzył Wojciech Kilar, zachowa pierwotny i bardziej tradycyjny charakter. Na parterze powstaną sklepik z pamiątkami i kafejka, a miejscem do prezentowania muzyki Kilara będzie salon, gdzie prezentowany ma być dorobek artysty, jego działalność koncertowa, małe formy muzyczne, a dodatkowo będą się odbywać seanse filmowe i warsztaty. Goście obejrzą gabinet kompozytora, a w nim oryginalne meble, biurko, fortepian, książki, nuty, rękopisy i przedmioty osobiste. W sypialni ma powstać wystawa multimedialna o twórczości muzyczno-filmowej kompozytora.